Pozostałości masywnego jurajskiego „potwora morskiego” znalezionego na polskim polu kukurydzy


Paleontolodzy w Polsce odkryli niedawno szczęki i zęby monstrualnego pliozaura, starożytnego gada morskiego z ukąszeniem silniejszym niż Tyrannosaurus rex.

Pliozaury, największy z okres jurajskidrapieżniki oceaniczne, żyły około 150 milionów lat temu. Naukowcy znaleźli skamieliny tego ogromnego mięsożercy na polu kukurydzy w polskiej wsi Krzyżanowice w Górach Świętokrzyskich, a także kilkaset kości krewnych krokodyli, starożytnych żółwi i długich szyi plezjozaury – kuzyni pliozaurów – według nowego badania.

Skamieniałości pliozaurów jurajskich znaleziono tylko w kilku krajach europejskich i po raz pierwszy w Polsce pojawiły się kości masywnego drapieżnika morskiego, główny autor badań Daniel Tyborowski, paleontolog z Muzeum Ziemi Polskiej Akademii Nauk w Warszawa, powiedział w oświadczeniu.

Związane z: Galeria zdjęć: Ancient Monsters of the Sea

W wapiennym bloku znalezionym na tym stanowisku w Polsce znajdowały się zęby w kształcie stożka oraz fragmenty górnej i dolnej szczęki, które naukowcy zidentyfikowali jako należące do pliozaura, datowane na 145–163 miliony lat temu. Największy ząb mierzył około 3 cali (68 milimetrów) od korony do czubka. Kolejny duży, izolowany ząb – również uważany za należący do pliozaura – o długości około 2 cali (57 mm).

Pliozaury żyły obok dinozaury (choć nie T. rex, które pojawiły się dopiero w okresie od 70 do 65 milionów lat temu okres kredy). „Mierzyli ponad 10 metrów długości i mogli ważyć nawet kilkadziesiąt ton” – powiedział w oświadczeniu Tyborowski. „Mieli potężne, duże czaszki i masywne szczęki z dużymi, ostrymi zębami. Ich kończyny były w formie płetw”. W przeciwieństwie do plezjozaurów – które miały długie, pełne wdzięku szyje i małe głowy – pliozaury miały masywne głowy wsparte grubymi, potężnymi mięśniami szyi, które pomogły im zmiażdżyć kości dużej ofiary.

Jeden znany gatunek pliozaura, Pliosaurus funkei, miał czaszkę o długości 7 stóp (2 m) i ugryzienie, które szacuje się na około cztery razy mocniejsze niż u T. rex. Te drapieżniki szczytowe byłyby na szczycie łańcucha pokarmowego w ich ekosystemach morskich, ucztując krokodyle, plezjozaury, żółwie i ryby, jak donosili autorzy badania. Do tej pory opisano sześć gatunków pliozaurów. Jednak nie wiadomo jeszcze, do jakiego gatunku należą nowe skamieliny.

„Mamy nadzieję, że kolejne miesiące i lata przyniosą jeszcze bogatszy materiał w postaci kości dużych gadów” – powiedział Tyborowski w oświadczeniu.

Szczęki i zęby pliozaurów ze stanowiska Krzyżanowice, w Górach Świętokrzyskich w Polsce.

Szczęki i zęby pliozaurów ze stanowiska Krzyżanowice, w Górach Świętokrzyskich w Polsce.

(Źródło zdjęcia: D. Tyborowskia i B. Błazejowskib, Proc. Geol. Assoc. (2019), doi.org/10.1016/j.pgeola.2019.09.004)

Ponad 100 milionów lat temu ten górzysty region był archipelagiem wysp otoczonym ciepłymi lagunami, ale różnorodność jurajskich gatunków morskich na terenie górskim sugerowała również, że obszar ten był „centrum”, w którym siedliska różnych grup morskich gadów nakładają się, twierdzili naukowcy.

Starożytne żółwie i krewni krokodyli są znane ze stron śródziemnomorskich; zamieszkiwali ciepłe wody na Oceanie Tethys, rozległe morze leżące między dwoma starożytnymi superkontynentami – Gondawną na południu i Laurasią na północy – w okresie mezozoicznym, od 251 do 65,5 miliona lat temu. Ale pliozaury, plezjozaury i ichtiozaury (inny rodzaj gada morskiego z długimi, smukłymi szczękami) są częściej spotykane w chłodniejszych wodach położonych dalej na północ. Ponieważ miejsce w Krzyżanowicach zawiera skamieliny zarówno z cieplejszych, jak i chłodniejszych środowisk, badacze zasugerowali, że reprezentuje strefę przejściową, która kiedyś była unikalnym ekosystemem oceanicznym.

Odkrycia zostały opublikowane w Internecie 6 października w czasopiśmie Postępowanie Stowarzyszenia Geologów.

Pierwotnie opublikowany w dniu Nauka na żywo.